جستجو :
اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَن صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَ عَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَ في كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَ حافِظاً وَ قائِداً وَ ناصِراً وَ دَليلاً وَ عَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فيها طَويلاً
امروز: ۱۴۰۱ پنج شنبه ۱۶ تير


 
  • درس اخلاق؛ فضیلت‌های فراموش شده، فضیلت دوازدهم: «خلوص»؛ جلسۀ چهارم
  • انتشار جلد ششم مجموعۀ سیروسلوک؛ «تحلیه»
  • پیام به کنگرۀ شهدای روحانیّت
  • عرضه تألیفات معظّم‌له در نمایشگاه کتاب تهران و نمایشگاه مجازی
  • درس اخلاق؛ فضیلت‌های فراموش شده، فضیلت دوازدهم: «خلوص»؛ جلسۀ سوم
  • پیام به نشست ستاد تفسیر قرآن کریم استان اصفهان 15/1/1401
  • اطلاعیه عید فطر 1401
  • اطلاعیّۀ میزان فطره و کفّارۀ در سال 1401
  • پیام تسلیت خطاب به حضرت آيت‌الله العظمى جوادى آملى«مدظلّه‌العالي»

  • -->

    رذیلت چهاردهم: عُجْب

    شرح فضیلت‌ها و رذیلت‌های اخلاقی

    رذیلت چهاردهم: عُجْب

    یکی دیگر از صفات رذیله، که از خطرناک‌ترینِ آن صفات به‌شمار می‌رود، عُجب است. این رذیلۀ شوم، باعث می‌شود که آدمی شیفتۀ خویشتن یا در بیشتر موارد، شیفتۀ اعمال خود شده، نتواند معایب خود و معایب کردارش را ببیند.

    عجب و تکبّر، دو بیماری روحی شبیه به همدیگرند، با این تفاوت که تکبّر، خودبزرگ‌بینی و عجب، خود شیفتگی است. قرآن‌کریم، این دو ملکۀ ناشایست را یکسان یاد کرده است:

    >إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالاً فَخُوراً<[1]

    افراد خودشیفته، اعمال خود را در نهایت نیكی می‌پندارند و همواره از دیگران توقّع احترام و بزرگداشت دارند. همچنین اگر عبادتی به‌جا آورند، شیفتۀ آن می‌شوند و خودشان را محبوب‌ترین و متقی‌ترینِ بندگان خدا محسوب کرده، رفتار دیگران و حتی عبادت سایرین را پوچ و بی‌ارزش تلقی می‌کنند.

    عُجب، مفاسد و پیامدهای ناگواری دارد؛ برخی از صفات رذیله، نظیر حسد، بخل، غرور و حبّ مقام، در اثر عجب در وجود انسان ریشه می‌دواند. چنان‌که بسیاری از گناهان مانند تهمت، غیبت و تمسخر، از صفت رذیلۀ عجب سرچشمه می‌گیرد.

    این ملکۀ ناپسند، تبعات زیان‌بارتر و ناگوارتری نیز دارد که در کلام مطهّر ثامن‌الائمه، حضرت علیّ‌بن موسی‌الرضا%، با ‌عنوان درجات عجب از آن یاد شده است. آن حضرت می‌فرمایند:

    «العُجبُ درجاتٌ، منها أن يزَينَ للعَبد سُوء عَملِه فيراهُ حَسَنا، فيعجِبه و يحسَبُ أنَّه يحسنُ صنعا، و منها أن يؤمنَ العبدُ برَبِّه فيمُنُّ علي اللّهِ ـ عزَّ وجلَّ! ـ و للّهِ عليهِ فيهِ المَنُّ»[2]

    این روایت شریف، به سه آیه از آیات قرآن كریم اشاره دارد. بر این اساس، در اثر عجب، اولاً اعمال ناشایست بنده، در نظرش تزیین یافته، شیفتۀ آن می‌شود: >أَ فَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً<[3]؛ ثانیاً مرتکب رفتار ناپسند می‌شود و گمان می‌برد كه در حال نیکوکاری است: >قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرينَ أَعْمالاً، الَّذينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً<[4]؛ ثالثاً برای ایمانش و برای هدایتی که شامل حال او شده، بر خداوند منّت می‌نهد: >يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَكُمْ بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَداكُمْ لِلْإيمانِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقينَ<[5]

    خلاصه آنكه عُجب و خودشیفتگی، جز حماقت و نادانی نیست و از تخیّل‌ها و توهّم‌های بی‌پایه نشأت می‌گیرد.

    راهکارهای رفع یا سرکوب این رذیلۀ خطرناک، همان راهکارهای مبارزه با رذیلۀ تکبّر است که در صورت توجه و عمل به آن راهکارها و نیز با استمداد از لطف و مرحمت خدای متعال، پیروزی در صحنۀ مبارزه، حتمی خواهد بود.



    [1]. النساء، 36: «كه خدا كسی را كه متكبّر و فخرفروش است دوست نمی‏دارد.»

    [2]. الکافی، ج 2 ص 313.

    [3]. فاطر، 8: «آیا آن كس كه زشتی كردارش برای او آراسته شده و آن را زیبا می‏بیند [مانند مؤمن نیكوكار است‏]؟»

    [4]. الكهف، 103و104: «بگو: آیا شما را از زیانكارترین مردم آگاه گردانم؟ [آنان‏] كسانی‏اند كه كوشش‏شان در زندگی دنیا به هدر رفته و خود می‏پندارند كه كار خوب انجام می‏دهند.»

    [5]. الحجرات، 17: «از اینكه اسلام آورده‏اند بر تو منّت می‏نهند؛ بگو: «بر من از اسلام‏آوردنتان منّت مگذارید، بلكه [این‏] خداست كه با هدایت‏كردن شما به ایمان، بر شما منّت می‏گذارد، اگر راستگو باشید.»

    احکام
    اخلاق
    اعتقادات
    اسرار حج
    مناسک حج
    صوت
    فيلم
    عکس

    هر گونه استفاده از مطالب این سایت با ذکر منبع بلامانع می باشد.
    دفتر مرجع عاليقدر حضرت آية الله العظمى مظاهری «مدّظلّه‌العالی»
    آدرس دفتر اصفهان: خيابان عبد الرزاق – کوی شهيد بنی لوحی(16) – کوچۀ مدرسۀ قدسیه – پلاک(22) - کد پستی : 99581 - 81486
    تلفن : 34494691 -031          نمابر: 34494695 -031
    آدرس دفتر قم :خیابان شهدا(صفائیه)- کوی ممتاز- کوچۀ شماره 1(لسانی)- انتهای بن‌بست- پلاک 41
    تلفن 37743595-025 کدپستی 3715617365