شكيّات نماز

شكيّات نماز 21 قسم است، شش قسم آن شك‌هايى است كه نماز را باطل مى‏كند و به شش قسم آن نبايد اعتنا كرد و نُه قسم ديگر آن صحيح است.

شك‌هاى مُبْطِل (باطل كننده)

مسأله: شك‌هايى كه نماز را باطل مى‏كند، شش مورد است:

اوّل و دوّم: شك در شمارة ركعت‌هاى نماز دو ركعتى و‏ سه ركعتى.

سوّم: آنكه در نماز چهار ركعتى شك كند كه يك ركعت خوانده يا بيشتر.

چهارم: آنكه در نماز چهار ركعتى پيش از تمام شدن سجدۀ دوّم شك كند كه دو ركعت خوانده يا بيشتر.

پنجم: شك در ركعات نماز در حال ركوع و سجود يا در حال رفتن به سجده يا برخاستن از سجده.

ششم: شك در ركعت‌هاى نماز كه نداند چند ركعت خوانده است.

مسأله: اگر يكى از شك‌هاى باطل كننده براى انسان پيش آيد، نمى‏تواند نماز را به هم بزند، بلكه بايد به قدرى فكر كند تا شك مستقر شود به اين معنى كه از پيدا شدن يقين يا گمان نااميد شود.

شك‌هاى غير قابل اعتناء:

1‌- شك در چيزى كه محلّ آن گذشته است؛ مثلاً اگر بعد از شروع تشهّد شک کند که دو سجده کرده است یا یکی، باید بنا بگذارد که دو سجده کرده است.

2‌- شك بعد از سلام؛ هر شکّی بعد از سلام نماز اعتبار ندارد.

3‌- شك بعد از وقت؛ اگر بعد از گذشتن وقت نماز شك كند كه نماز خوانده يا نه، يا گمان كند كه نخوانده، خواندن آن لازم نيست.

4‌- شكّ کثیرالشّک؛ كسى كه زياد شكّ مى‏كند یعنی کسی که در يك نماز سه مرتبه شك كند، يا در سه نماز پشت سر هم مثلاً در نمازصبح و ظهر و عصر شك ‏كند، نباید به شکّ خود اعتنا نماید.

5‌- شكّ امام و مأموم؛ در نماز جماعت باید امام به مأموم و مأموم به امام مراجعه کند و گفتة یکدیگر را قبول نمایند. 

6‌- شك در نماز مستحبّى؛ اگر در شمارة ركعت‌هاى نماز مستحب شك كند، چنانچه طرف بيشتر شك نماز را باطل مى‏كند بايد بنا را بر كمتر بگذارد و اگر طرف بيشتر شك نماز را باطل نمى‏كند، به هر طرف شك عمل كند نمازش صحيح است.

شك‌هاى صحيح

مسأله: در نُه صورت اگر در شمارة ركعت‌هاى نماز چهار ركعتى شك كند، بايد كمى فكر نمايد پس اگر يقين يا گمان به يك طرف شك پيدا كرد، همان طرف را بگيرد و نماز را تمام كند و در غير اين صورت به دستورهايى كه گفته مى‏شود عمل نمايد و در هر صورت نباید نماز را بشكند و آن نُه صورت از اين قرار است:

اوّل: آنكه بعد از سجدۀ دوّم بین دو يا سه ركعت، شک کند كه بايد بنا را بر سه ركعت بگذارد و با خواندن يك ركعت ديگر نماز را تمام كند و يك ركعت نماز احتياط ايستاده بخواند.

دوّم: شك بين دو و چهار بعد از سر برداشتن از سجدۀ دوّم كه بايد بنا را بر چهار بگذارد و پس از اتمام نماز، دو ركعت نماز احتياط ايستاده بخواند.

سوّم: شك بين دو و سه و چهار بعد از سر برداشتن از سجدۀ دوّم كه بايد بنا را بر چهار بگذارد و دو ركعت نماز احتياط ايستاده و دو ركعت نشسته به جا آورد.

چهارم: شك بين چهار و پنج بعد از سر برداشتن از سجدۀ دوّم كه بايد بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام كند و بعد از نماز دو سجدۀ سهو به جا آورد.

پنجم: شك بين سه و چهار كه در هر جاى نماز باشد بايد بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام كند و بعد از نماز يك ركعت نماز احتياط ايستاده يا دو ركعت نشسته به جا آورد.

ششم: شك بين چهار و پنج در حال ايستاده كه بايد بنشيند و تشهّد بخواند و نماز را سلام دهد و يك ركعت نماز احتياط ايستاده يا دو ركعت نشسته به جا آورد.

هفتم: شك بين سه و پنج در حال ايستاده كه بايد بنشيند و تشهّد بخواند و نماز را سلام دهد و دو ركعت نماز احتياط ايستاده به جا آورد.

هشتم: شك بين سه و چهار و پنج در حال ايستاده كه بايد بنشيند و تشهّد بخواند و بعد از سلام نماز دو ركعت نماز احتياط ايستاده و بعد دو ركعت نشسته به جا آورد.

نهم: شك بين پنج و شش در حال ايستاده كه بايد بنشيند و تشهّد بخواند و نماز را سلام دهد و دو سجدۀ سهو به جا آورد.

احکام ظنّ و گمان در نماز

مسئله: مظنّه در نماز چه در رکعات و چه در اجزاء و شرایط، حجّت است. بنابراین اگر مظنّه دارد که دو سجده نموده است و یا مظنّه دارد رکعت چهارم است و یا مظنّه دارد وضو گرفته است، طبق مظنّۀ خود عمل کند و اشکال ندارد.

مسأله: كسى كه نمى‏داند حالتى كه برايش پيدا شده شك است يا ظن، بايد به احكام شك عمل كند.